ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )

پيشگفتار و مقدمه 27

قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )

شود اين قسم از شريف‌ترين اجزاء فلسفه به شمار مىآيد و فيلسوفان اسلامى از يعقوب بن اسحق كندى گرفته تا صدر الدين شيرازى و بالاخره حاج ملا هادى سبزوارى دربارهء فضيلت و شرافت اين علم سخن گفته‌اند . كندى مىگويد كه شريف‌ترين و عالىترين قسم فلسفه همان فلسفهء اولى است كه به وسيلهء آن شناخت خدا كه علّت هر حقّى است حاصل مىشود ؛ از همين جهت فيلسوف اتمّ و اشرف آن كسى است كه احاطه به اين علم اشرف داشته باشد ، زيرا علم به علّت اشرف از علم به معلول است . « 1 » صدر الدين شيرازى دربارهء الهيّات گويد كه آن برترين علم به برترين معلوم است ، برترى اين علم بدان‌جهت است كه يقينى است و تقليد را در آن - همچون ساير علوم - راه نيست و برترى معلوم آن از اين روى است كه معلوم آن حق تعالى و صفات فرشتگان مقرّب و بندگان مرسل و قضا و قدر و كتب و لوح و قلم اوست در حالى كه معلوم در ساير علوم اعراض و كميّات و كيفيّات و استحالات و مانند آن است « 2 » و در جائى ديگر مىگويد كه اين علم آزاد است و نيازمند و متعلّق به غير خود نيست و ساير علوم به منزلهء بندگان و خادمان اين علم‌اند ، زيرا موضوعات علوم ديگر در اين علم به اثبات مىرسد و همهء دانشمندان از آن جهت كه دانشمنداند خانواده و خادم علم الهىاند زيرا كه در اخذ مبادى علوم و كسب ارزاق معنوى خود به دو نيازمند هستند . « 3 » حاج ملا هادى سبزوارى دربارهء آن مىگويد : « سيّما العلم الالهى الّذى له الرياسة الكبرى على جميع العلوم و مثله كمثل القمر البازغ فى النّجوم » « 4 » اهميت علم الالهى يا الهيّات و استوارى و اتقان اين قسمت از كتاب شفاى ابن سينا موجب شد كه اين كتاب مورد توجّه دانشمندان قرار گيرد و شروح و حواشى و تعليقات فراوانى بر آن نوشته شود كه از ميان مهمترين آنها مىتوان از آثار زير نام برد :

--> ( 1 ) . كتاب الكندى فى الفلسفة الاولى ، ص 98 . ( 2 ) . تعليقه بر الهيّات شفا ، ص 4 . ( 3 ) . پيشين ، ص 5 . ( 4 ) . شرح غرر الفرائد يا شرح منظومهء حكمت ، ص 36 .